اضافه استعاری و اضافه ی تشبیهی چیست؟
اگر گوینده ادعا کند که مضاف الیه شبیه به مضاف است-یا مضاف شبیه مضاف الیه است،مانند لبِ لعل- آن ترکیب اضافه ی تشبیهی است،مانند«چراغ هدایت» که گوینده ادعا می کند هدایت همانند چراغ است.در مصراع«هر مرغ فکر کز سر شاخ سخن بجَست.»،دو ترکیب«مرغِ فکر» و «شاخِ سخن» اضافه ی تشبیهی هستند چون فکر به مرغ و سخن به شاخه تشبیه شده است.
اضافه ی تشبیهی یک تشبیه بلیغ است که معمولاًمضاف،مشبهً به و مضافً الیه، مشبه است وبهترین معیار تشخیص آن این است که می توان آن را به صورت تشبیهی مفصل درآورد:
فکر همانند مرغ پرواز می کند و یا سخن همانند شاخه ای است که فکر ازروی آن به پرواز در می آید.
حال اگر گوینده مضافٌ الیه را به مضاف تشبیه نکند، بلکه به چیزی تشبیه کند که مضاف یکی از اجزا و وابسته های آن باشد، آن ترکیب اضافه ی استعاری است؛ مثلاً «رخِ مهتاب» در مصراع«وز دور بوسه بر رخ مهتاب می زدم»اضافه ی استعاری است، چون1- مهتاب رخ ندارد.2-مهتاب به رخ تشبیه نشده است.3-مهتاب به موجودی(انسانی) تشبیه شده است که رخ از اجزا و اعضای آن است. همچنین است:دست، روزگار، حمله یِ حسد، پروازِ فکر، درهایِ رؤیا
پس اگرمضاف را x و مضافٌ الیه راy در نظر بگیریم،نمادهای دو اضافه ی تشبیهی و استعاری چنین است:
|
|
الف) اضافه ی تشبیهی: xـــِ y (y به صورت مستقیم به x تشبیه شده است.)
